BLOG

   logo-pl-v2

 

fr pl gb us

Koło Kwintowe i jego tajemnice

    
 

do bloga1Tajemne koło kwintowe to taki twór, który ma ułatwiać muzykom życie, tak jak cała teoria muzyki... (TAK! Po to jest właśnie teoria muzyki jak się ją rozumie!). W czym ma nam pomóc? Wiemy jaką budowę ma gama durowa i gama molowa. Wiemy z jakich tetrachordów muzycznych składają się poszczególne typy gam muzycznych i wiemy również z jakich interwałów muzycznych można zbudować każdy z nich. I co z tego?

Teraz by trzeba sprawić, żeby ta teoria stała się praktyką :)

Gama muzyczna to pewna skala o określonych dźwiękach składowych. W sytuacjach, kiedy podstawowy ”materiał dźwiękowy” (jak strasznie formalnie się nazywa zestaw dźwięków, które stanowią bazę dla utworu) jest oparty na gamie, mówimy, że nazwa tonacji muzycznej jest taka sama jak nazwa gamy. Czyli w uproszczeniu mówiąc:

Jeśli większość dźwięków należy do gamy np. F-dur (głównymi składowymi harmonii utworu są akordy położone na jej I, IV i V stopniu), to mówimy, że utwór napisany jest w tonacji F-dur, a jeśli oparte jest na gamie e-moll to tonacja jest e-moll, itd. 

Skoro tak to wszystko powinno być jasne i nie trzeba nad niczym więcej się zastanawiać. Gamy muzyczne można tworzyć od każdego dźwięku wykorzystując schematy odpowiednich tetrachordów od dźwięku wybranego na pierwszy stopień skali. I pewnie by starczyło, ale jak wszędzie musi pojawić się „ale”. Z jakiegoś powodu każą się uczyć Koła Kwintowego w każdej szkole muzycznej i jakoś też trzeba to wtłoczyć do niczemu niewinnej głowy. W takich jakże skomplikowanych sytuacjach życiowych przydaje się zrozumienie: Co? Po co? Dlaczego? Dla chcących pojąć, kilka uwag, które powinny pomóc:

Po pierwsze to nie jest tak, że ktoś wymyślił sobie kółko, na którym w jakimś wydumanym układzie ktoś poustawiał gamy i w oto w magiczny sposób stworzył pokrewieństwo kwintowe tonacji (czyli w uproszczeniu „która tonacja po której”). Jeśli sam chcesz sobie stworzyć tabelkę, figurę foremną (pytanie jaką), albo elipsę, bo akurat koło jako figura geometryczna Ci nie odpowiada, to zrób sobie sam schemat opisujący kolejność gam! Spróbujesz?

Żeby takie zależności ustalić – co, po której gamie i dlaczego – trzeba na początek rozpisać wszystkie gamy po kolei. Powinno być ich tyle, ile mamy nazw dźwięków. Jak już rozpisz wszystko trzeba sobie oznaczyć, która gama ma ile znaków chromatycznych (krzyżyków lub bemoli). Kilka przykładów poniżej:

Gamy do bloga 

 

Kiedy wypiszemy sobie tylko nazwy kolejno gam z 1, 2, 3, itd. krzyżykami otrzymamy pokrewieństwo kwintowe gam krzyżykowych – każdy dźwięk zaznaczony jest innym kolorem: 

 

C – G   A E HFisCisGisDisAis – Eis – His itd. 

 

aż wystarczy pomysłów na nazwy dźwięków :) To krzyżyki. Dla bemoli mamy otrzymujemy kolejność:

  

C – F – BEsAsDesGesCesFesHeses – Eses Asas –Deses itd.

 

W obu powyższych przypadkach na początku i na końcu są dźwięki równoważne C. Skoro tak, to widać, że zarówno idąc krzyżykami, jaki i bemolami dochodzimy do gamy równoważnej enharmonicznie gamie C-dur, czyli wracamy do punktu startu. Możemy otrzymać więc dwa kółka – jedno dla krzyżyków – drugie dla bemoli. Czemu kółka? Bo idąc uparcie w jedną stronę okazuje się, że w pewnym momencie pojawia się drugi raz ten sam układ wysokości dźwięków tyle, że równoważny enharmonicznie. Charakterystyczne dla układu tych nazw jest to, że odległe są one o kwintę czystą. Stąd nazwa Koło Kwintowe. Dodając krzyżyki idziemy w „górę” koła o kwintę czystą, odejmując krzyżyki lub dodając bemole idziemy o kwintę w dół.

W związku z tym jest jeszcze jedna zależność, która często jest niezauważana. Drugi tetrachord gamy o liczbie krzyżyków "x", jest pierwszym tetrachordem gamie o „x+1” krzyżykach.

czyli drugi tetrachord gamy C- dur (0 #) ma dźwięki:

g – a – h – c i co zaskakujące dokładnie te same dźwięki ma pierwszy tetrachord gamy G-dur (1 #). Czasem, może będzie ci łatwiej znaleźć następną gamę w ten właśnie sposób.

Ale jeśli ktoś nie lubi kwinty czystej – jest jeszcze jedna szansa: Nazywa się Koło Kwartowe! Co To za wynalazek? :) Dokładnie to samo co Koło Kwintowe. Jak to możliwe masz ochotę zapytać? Kwinta w górę od danego dźwięków to dokładnie ta sama nazwa dźwięku, co dźwięk zbudowany o kwartę w dół od tego dźwięku i odwrotnie. Wynika to z przewrotów interwałów.

Mając dwa koła określające pokrewieństwo gam marnujemy zupełnie dokonania enharmonii! Kolory powyżej pokazują przecież gamy równoważne enharmonicznie (tak jak mamy dźwięki równoważne enharmonicznie). W związku z tym można zamiast dwóch kół – jedno dla krzyżyków – drugie dla bemoli stworzyć jedno z zapisem enharmonicznych równoważności (zależności). Wówczas otrzymujemy:

 do bloga1

 

Ale oczywiście można wg uznania korzystać z oddzielnych dla krzyżyków i bemoli kół kwintowych lub kół kwartowych :) Najważniejsze, żeby zdawać sobie sprawę z tego jak to działa, wtedy będziecie umieli korzystać z każdego z nich i wykorzystując najłatwiejszą dla Was metodę przyswoić sobie tą niezwykle przydatną wiedzę!

 

Ciekawostka dla wtajemniczonych:

Na kole kwintowym zawsze od razu widać subdominantę i dominantę tonacji. Nazwa subdominanty – dla 1# mniej (1b więcej) - leży na lewo od interesujacej nas tonacji. Nazwa dominanty – 1# więcej (lub 1b mniej) - leży na kole kwintowym na prawo od interesującej nas tonacji! Spójrzcie na koło kwintowe, żeby przekonać się czy to prawda.

Archiwum X dla tego tematu mam nadzieję, wyjaśnione:)